Dzie│o Biblijne

Przypowie┼Ť─ç o siewcy ( Mt 13, 1-9)

Email Drukuj

PRZYPOWIE┼Ü─ć O SIEWCY ( Mt 13, 1-9) 

Wst─Öp

W analizie egzegetycznej Mt 13,1-9 pos┼éu┼╝ono si─Ö metoda krytyki kompozycji, obejmuj─ůc─ů perykopy z jej bezpo┼Ťredniego kontekstu, ustalenie wewn─Ötrznej budowy tekstu, analiz─Ö poszczeg├│lnych wierszy, om├│wienie kontekstu. 

Wyodr─Öbnienie perykopy

Przypowie┼Ť─ç o siewcy sk┼éada si─Ö z trzech cz┼éon├│w: pierwszy analizowany tutaj – Jezus opowiada przypowie┼Ť─ç t┼éumom (13,1-9); drugi – racja m├│wienia w przypowie┼Ťciach ( 13,10-17); trzeci – interpretacja przeznaczona dla uczni├│w (13,18-23).[1] Wybrana perykopa zaczyna ca┼éy ci─ůg nauczania Jezusa w przypowie┼Ťciach, bowiem w (13,1) Jezus gdy wyszed┼é z domu usiad┼é nad jeziorem i zacz─ů┼é naucza─ç t┼éumy ludzi. Perykop─Ö t─ů w zupe┼énie naturalny spos├│b ko┼äczy Jezus m├│wi─ůc do ludu o tym ┼╝eby s┼éuchali Jego s┼é├│w (13,9).

Wyodr─Öbnieniu perykopy z jej bezpo┼Ťredniego kontekstu s┼éu┼╝─ů kryteria miejsca, czasu, os├│b, tematyki i inne. Nie wszystkie jednoznacznie pozwalaj─ů wyznaczy─ç granice narracji, lecz zastosowanie wszystkich kryteri├│w pozwala z powodzeniem wyznaczy─ç jej granice.

 

Kryterium miejsca

Przypowie┼Ť─ç o siewcy znajduje si─Ö w kompozycji 6 m├│w Jezusa, gdzie 5 z nich ko┼äczy si─Ö formu┼é─ů: „ gdy Jezus doko┼äczy┼é (tych m├│w itp.)” (7,28; 11,1; 13,53; 19,1) a 6 ko┼äczy si─Ö s┼éowami: „wszystkich tych m├│w”. Ka┼╝da z nich na pocz─ůtku na sw├│j spos├│b podaje adresat├│w i poprzedzona jest osobnym scenariuszem: Jezus wychodzi na g├│r─Ö (5,1), ustanawia grup─Ö dwunastu Aposto┼é├│w (10,1-4), wchodzi do ┼éodzi (13,1), stawia przed uczniami dziecko (18,1), m├│wi o katedrze Moj┼╝esza (23,1), na zboczu G├│ry Oliwnej siada po tym jak zapowiedzia┼é jej zburzenie (24,1-3). Tradycyjnie wymienia si─Ö tu: kazanie na G├│rze, mow─Ö misyjn─ů, mow─Ö o nauczaniu w przypowie┼Ťciach (nad jeziorem), mow─Ö o wsp├│lnocie, mow─Ö gr├│┼║b i mow─Ö o ko┼äcu ┼Ťwiata.[2]

Kryterium czasu

Wzmianka „Owego dnia” (13,1), pozwala oddzieli─ç fabu┼é─Ö tej perykopy od poprzedniej, nast─Öpnie przedstawienie za pomoc─ů czynno┼Ťci wykonanych przez Jezusa: „wyszed┼é z domu”, „usiad┼é nad jeziorem”. Oddzielenie to wydaje si─Ö potwierdza─ç zwrot „wnet  zjawi┼é si─Ö t┼éum” (13,2), wi─Öc mo┼╝emy za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e jest to pocz─ůtek kolejnej z m├│w Jezusa.

 Kryterium os├│b

Postaciami wyst─Öpuj─ůcymi w narracji s─ů Jezus oraz wielki t┼éum ludzi. Wyst─Öpuj─ů w  cz─Ö┼Ťci pierwszej (13,1-3). W drugiej cz─Ö┼Ťci jak─ů stanowi tre┼Ť─ç przypowie┼Ťci, kt├│r─ů Jezus opowiedzia┼é t┼éumowi. Na ko┼äcu do pierwszej cz─Ö┼Ťci nawi─ůzuje zwrot Jezusa do s┼éuchaczy (13,9). Kryterium os├│b stanowi pomoc w wyodr─Öbnieniu perykopy z kontekstu.

 Kryterium tematyki

Pierwsza przypowie┼Ť─ç Mt 13,1-9, nazwana przypowie┼Ťci─ů o siewcy, opo­wiada o r├│┼╝nym losie zasianych przez siewc─Ö ziaren. R├│┼╝norodno┼Ť─ç losu jest wynikiem r├│┼╝norodno┼Ťci gleby. Wprowadzenie ukazuje Jezusa w ┼éodzi oraz s┼éu­chaj─ůcy Go t┼éum na brzegu jeziora (ww. l-3a). Pierwsze zdanie przypowie┼Ťci za­rysowuje sytuacj─Ö: Siewca wyszed┼é sia─ç (w. 3b). Cz─Ö┼Ť─ç centralna obejmuje cztery sceny, w kt├│rych ukazany jest los wysianych ziaren (ww. 4b-8). Warto zauwa­┼╝y─ç, ┼╝e w pierwszych dw├│ch przypadkach niepowodzenie ziarna jest rezultatem czynnik├│w zewn─Ötrznych - ptaki i s┼éo┼äce - oraz specyfiki gleby. W dw├│ch kolej­nych przypadkach powodzenie lub niepowodzenie ziarna zale┼╝y wy┼é─ůcznie od natury gleby. Pod koniec rozbrzmiewa zach─Öta do uwa┼╝nego s┼éuchania (w. 9).

Dzi─Öki zastosowaniu kryterium miejsca, czasu, os├│b, tematyki, mo┼╝emy wyznaczy─ç granice narracji na Mt 13,1-9

 Struktura perykopy

Oto jeden z możliwych podziałów perykopy:

1)   Wprowadzenie (13,1-3a)2)   Przypowie┼Ť─ç o siewcy (13, 3b-9)a)   Siewca i zasiew (13, 3b)b)  Los zasianego ziarna (ww. 4-8)-   na drodze: ptaki wydzioba┼éy (w. 4)-   na miejscu skalistym: wypali┼éo s┼éo┼äce (ww. 5-6)-   mi─Ödzy ciernie: ciernie zag┼éuszy┼éy (w. 7)-   na ziemi─Ö ┼╝yzn─ů: wyda┼éy owoc (w. 8)c)   Zach─Öta do uwa┼╝nego s┼éuchania (w. 9).

 Analiza egzegetyczna 

1) Wprowadzenie (13,1-3a)

1-2. Wzmianka chronologiczna: „Owego dnia..." (por. 22, 23 i 3, 1) wi─ů­┼╝e mow─Ö Jezusa z scen─ů spotkania Jezusa z Jego rodzin─ů. Poniewa┼╝ spotkanie to mia┼éo miejsce w domu (12, 46), dlatego w celu spotkania si─Ö z lud┼║mi Jezus musi wyj┼Ť─ç na zewn─ůtrz, aby ludzie mogli z ┼éatwo┼Ťci─ů podej┼Ť─ç. Wzmianka o tym, ┼╝e Jezus „zasiad┼é" (dwukrotnie w l-3a) zdaje si─Ö wskazywa─ç na Jego godno┼Ť─ç. W Starym Testamencie B├│g przedstawiany jest jako zasiadaj─ůcy na tronie. Obraz ten nie jest obcy ewangeli┼Ťcie Mateuszowi (5, 34n; 23, 22). Podkre┼Ťlaj─ůc godno┼Ť─ç Jezusa, ewan­gelista przedstawia Go w postawie zasiadaj─ůcego jako Nauczyciela (5, In; 24, 3), S─Ödziego (19, 28; 25, 31), W┼éadc─Ö (20, 21nn; 26, 64). Z powodu wielkiego t┼éumu ludzi Jezus zasiada w ┼éodzi (w. 2). Powstaje pytanie, czy Mateusz rozu­mie ┼é├│d┼║ w znaczeniu: Ko┼Ťci├│┼é. Je┼Ťli tak, a jest to mo┼╝liwe, Mateusz zaznacza┼éby w ten spos├│b, ┼╝e od chwili zmartwychwstania i uwielbienia Jezusa, s┼éowa Jezusa rozlegaj─ů si─Ö w Ko┼Ťciele i z Ko┼Ťcio┼éa docieraj─ů do ludzi. Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e rola ┼éodzi w tym miejscu nie jest tak donios┼éa. Ma­teusz nie wymienia jej ju┼╝ wi─Öcej w ca┼éym rozdziale 13. Wydaje si─Ö, ┼╝e w tym miejscu ┼é├│d┼║ posiada podobne znaczenie jak g├│ra w 5, 1 oraz 15, 29-32a. W oby­dw├│ch tych przypadkach Jezus zasiada, uczniowie za┼Ť i rzesza zajmuj─ů miejsce naprzeciwko. Tutaj wi─Öc ┼é├│d┼║ daje mo┼╝liwo┼Ť─ç przyj─Öcia postawy siedz─ůcej, w od­r├│┼╝nieniu od rzeszy. Uczniowie, kt├│rych obecno┼Ť─ç przem├│wienie zak┼éada, nie zostali wspomniani, ale w┼é─ůczeni w rzesz─Ö. Z wyj─ůtkiem 13, 10-23 w pierwszej po┼éowie mowy Jezus zwraca si─Ö g┼é├│wnie do rzeszy. Obok towarzysz─ůcych Jezu­sowi uczni├│w, obok przedstawicieli w┼éadz ┼╝ydowskich, zdecydowanych wrog├│w Jezusa, trzeci─ů wyr├│┼╝niaj─ůca si─Ö grup─ů w Ewangelii Mateusza jest rzesza (o,cloj). W Ewangelii Mateusza reprezentuje ona grup─Ö ┼╗yd├│w wyra┼║nie odr├│┼╝niaj─ůc─ů si─Ö od wrogich faryzeusz├│w. Kiedy faryzeusze oskar┼╝aj─ů Jezusa dokonuj─ůcego egzorcyzm├│w o ┼é─ůczno┼Ť─ç z Belzebubem (9, 34; 12, 24), rzesza jest pe┼éna podziwu (9, 33) i uznania (12, 230. Kiedy uczeni oskar┼╝aj─ů Jezusa o blu┼║nierstwo (9, 3), rzesza wys┼éawia Boga, kt├│ry tak─ů moc da┼é ludziom (9, 8). Saduceusze zamierzaj─ů podchwyci─ç Jezusa w s┼éowach (22, 23-28), t┼éumy zdumione s─ů Jego nauk─ů (22, 33) itp. Te w┼éa┼Ťnie rzesze s┼éuchaj─ů nauczania Jezusa (4, 23nn; 5, In; 7, 28; 9, 35; 11, 1), do┼Ťwiadczaj─ů uzdrowie┼ä ze swych s┼éabo┼Ťci (4, 23nn; 9, 35; 14, 14; 15, 30; 19, 2). W Ewangelii Mateusza rzesza to owce, kt├│re pogin─Ö┼éy z domu Izraela, teren dzia┼éalno┼Ťci misyjnej Ko┼Ťcio┼éa.

3a. Jezusowe s┼éowa wypowiadane do zgromadzonej rzeszy ewangelista na­zywa „m├│wieniem w przypowie┼Ťciach". Wyra┼╝enie „przypowie┼Ť─ç" (parabolh,) Mateusz przejmuje od Marka. Pod pewnym wzgl─Ödem przyjmuje znaczenie, ja­kie s┼éowo to ma u Marka, pod innym je poszerza. Podobnie jak Marek pierwszy ewangelista pojmuje przypowie┼Ť─ç jako rodzaj wypowiedzi zagadkowej. Podobnie jak Marek przyjmuje, ┼╝e jest to przem├│wienie skierowane do tych „na zewn─ůtrz", tj. dla ┼╗yd├│w i ich przyw├│dc├│w. Z drugiej strony, Mateusz dodaje w┼éasne rozu­mienie „przypowie┼Ťci". W charakterystyczny spos├│b usun─ů┼é to s┼éowo z 12, 25 (Mk 3, 23), tak ┼╝e nie wyst─Öpuje ono przed rozdz. 13. W ten spos├│b Mateusz dzieli czas przemawiania Jezusa na otwarte przemawianie oraz przemawianie w spos├│b zagadkowy.  Mateusz pos┼éuguje si─Ö tym s┼éowem w rozdz. 13 dwana┼Ťcie razy oraz pi─Ö─ç razy w rozdzia┼éach pozosta┼éych. Pow├│d jest najprawdo­podobniej ten, ┼╝e Mateusz pragnie podkre┼Ťli─ç, ┼╝e oskar┼╝enie, jakie Jezus kieruje przeciwko ┼╗ydom w rozdz. 13 ma form─Ö przypowie┼Ťci. W ten spos├│b Mateusz ukazuje mow─Ö w przypowie┼Ťci jako wielki punkt zwrotny w swojej Ewangelii. Oznacza on, ┼╝e Jezus przyszed┼é g┼éosi─ç i naucza─ç (4, 17. 23; 9, 35; 11, 1), zosta┼é jednak odrzucony. W konsekwencji Jezus kieruje zarzut przeciw ┼╗ydom, prze­mawia do nich w formie zagadkowej, w przypowie┼Ťciach. W ten spos├│b objawia, ┼╝e ┼╗ydzi nie s─ů ju┼╝ d┼éu┼╝ej uprzywilejowanym narodem, kt├│remu B├│g przekazuje swe objawienie, ale ludem oczekuj─ůcym s─ůdu, poniewa┼╝ odrzucili swego Mesja­sza. 

 1)  Przypowie┼Ť─ç o siewcy (13, 3b-9)3b-8.

 Przypowie┼Ť─ç wymienia siewc─Ö, ale zajmuje si─Ö g┼é├│wnie ziarnem i ono jest podmiotem w kolejnych wypowiedziach. W trakcie siania pada ono na r├│┼╝­n─ů gleb─Ö. Wprawdzie siewca nie wysiewa ziarna umy┼Ťlnie na drog─Ö ani na grunt skalisty, ale opowiedziane przypadki s─ů bardzo prawdopodobne lub nawet nie do unikni─Öcia. Powstaje natomiast w─ůtpliwo┼Ť─ç, czy wypowied┼║ o plonie trzydziesto-krotnym, sze┼Ť─çdziesi─Öciokrotnym lub stokrotnym jest wypowiedzi─ů realistyczn─ů.

Warto pami─Öta─ç co umo┼╝liwi nam wyobrazi─ç sobie i to pomo┼╝e lepiej zrozumie─ç kontekst przypowie┼Ťci mianowicie, ┼╝e gruntu skalistego lub wr─Öcz odkrytych, bazaltowych wzniesie┼ä w g├│rnej Galilei jest szczeg├│lnie du┼╝o, zw┼éaszcza w okolicach Kafarnaum, gdzie jak si─Ö zdaje, by┼éa wyg┼éoszona przypowie┼Ť─ç o siewcy.[3]

Poniewa┼╝ Mateusz przekazuje przypowie┼Ť─ç bezpo┼Ťrednio po rozdzia┼éach 11 - 12 oraz przed 13, 10-17, wynika st─ůd, ┼╝e Mateusz pos┼éuguje si─Ö przypowie­┼Ťci─ů w celu podsumowania rozdzia┼é├│w 11 - 12, w kt├│rych znajdujemy informa­cje o odrzuceniu Jezusa przez ┼╗yd├│w oraz o wierze uczni├│w. W konsekwencji w 13, 10-17 Jezus wypowiada wyrok na Izraela i b┼éogos┼éawie┼ästwo dla uczni├│w. Maj─ůc na uwadze powy┼╝szy kontekst staje si─Ö do┼Ť─ç jasne, ┼╝e ewangelista poprzez przypowie┼Ť─ç podsumowuje rozdz. 11 - 12 a zarazem podaje uzasadnienie dla s─ůdu i b┼éogos┼éawie┼ästwa w 13, 10-17. Mateusz rozumia┼é przypowie┼Ť─ç o siewcy nast─Öpuj─ůco. Siewc─ů jest Jezus. Niegdy┼Ť przekazywa┼é swe or─Ödzie osobi┼Ťcie; po swoim Zmartwychwstaniu przemawia poprzez Ko┼Ťci├│┼é. Sianiem jest czynno┼Ť─ç g┼éoszenia. Tym, co jest siane - jest s┼éowo. Podobnie jak siewca sieje hojnie, tak te┼╝ B├│g nie jest oszcz─Ödny w swej ┼éasce i s┼éowo by┼éo hojnie g┼éoszone w Izraelu. Podobnie jednak jak straty podczas siewu s─ů znaczne z powodu niepomy┼Ťlnego losu ziarna, tak te┼╝ g┼éoszenie s┼éowa ┼╗ydom dozna┼éo znacznej straty. Jest jednak s┼éowo, kt├│re pad┼éo na gleb─Ö ┼╝yzn─ů i przynios┼éo owoc. Tak─ů gleb─ů jest Ko┼Ťci├│┼é i uczniowie, kt├│rzy przyj─Öli g┼éoszone s┼éowo, a ono wyda┼éo plon.

Je┼Ťli przyjmiemy, ┼╝e takie w┼éa┼Ťnie jest rozumienie ewangelisty Mateusza, po­wstaje pytanie o sens przypowie┼Ťci w g┼éoszeniu Jezusa, czyli o jej pierwotne znaczenie. Obja┼Ťnienia id─ů w dw├│ch kierunkach. Niekt├│rzy upatruj─ů pierwotny punkt ci─Ö┼╝ko┼Ťci w zako┼äczeniu, a zatem we wskazaniu na bogaty plon ziarna na ┼╝yznej ziemi. Przypowie┼Ť─ç s┼éu┼╝y┼éaby zatem dodaniu otuchy s┼éuchaczom: Jezuso­we g┼éoszenie niezawodnie osi─ůgnie sw├│j cel. Trzy negatywne przyk┼éady mia┼éyby wzmocni─ç ko┼äcowe wra┼╝enie albo wskaza─ç na przeszkody, na jakie napotyka g┼éo­szenie kr├│lestwa. Kr├│lestwo Bo┼╝e przezwyci─Ö┼╝y jednak katastrof─Ö ┼Ťmierci Jana Chrzciciela i niepowodzenia Jezusowego nawo┼éywania. Siewca nie za┼éamie si─Ö wobec licznych przeciwno┼Ťci. Przypowie┼Ť─ç ukazu­je kontrast pomi─Ödzy ziarnem, kt├│re ginie (ww. 4-7), a ziarnem, kt├│re przynosi plon (w. 8), pomi─Ödzy s┼éowem g┼éoszonym Izraelowi, na kt├│re zabrak┼éo odpowie­dzi, a s┼éowem g┼éoszonym uczniom, kt├│re plon taki wyda┼éo. Pomijaj─ůc r├│┼╝norodno┼Ť─ç gleby warunkuj─ůcej r├│┼╝ne plony, poszczeg├│lne ziarna, nawet gdy spadaj─ů razem na dobr─ů gleb─Ö, owocuj─ů niejednakowo. Drugi kierunek w od­powiedzi na pytanie o pierwotny sens przypowie┼Ťci sugeruje, ┼╝e takim w┼éa┼Ťnie pierwotnym sensem przypowie┼Ťci by┼éa refleksja Jezusa nad sukcesami i niepo­wodzeniami g┼éoszenia. Akcent spoczywa w├│wczas zar├│wno na wypowiedziach wyra┼╝aj─ůcych niepowodzenie, jak i pozytywnej ko┼äcowej wypowiedzi. Tekst mia┼éby zatem charakter medytacji. Jak ka┼╝dy nauczyciel, tak te┼╝ i g┼éosiciel Bo­┼╝ego s┼éowa powinien liczy─ç si─Ö z niepowodzeniem. Przedstawiciele obydw├│ch kierunk├│w interpretacji uwa┼╝aj─ů alegoryczne obja┼Ťnienie Mt 4, 13-20 jako dzie┼éo popaschalnej wsp├│lnoty. W odniesieniu do pierwszej z nich by┼éoby to odst─ůpienie od pierwotnego sensu, w odniesieniu do drugiej raczej konkretyzacja.

9. Wyra┼╝enie: „Kto ma uszy, niechaj s┼éucha!" jest wezwaniem do pilnego s┼éuchania. Dla s┼éuchaj─ůcych t┼éum├│w s┼éowa te by┼éy ostrze┼╝eniem i przypomnie­niem, ┼╝e Izrael w przesz┼éo┼Ťci nie by┼é pilnym s┼éuchaczem (Jr 5, 21; Ez 3, 7. 27; 12, 2). W ten spos├│b podkre┼Ťlona jest wina Izraela z powodu odrzucenia s┼éowa. Dla cz┼éonk├│w Mateuszowego Ko┼Ťcio┼éa jest to zach─Öta i przestroga przed stawianiem przeszk├│d s┼éowu.[4]

            Zako┼äczenie 

Idea tajemnicy kr├│lestwa przenika tak cz─Ö┼Ť─ç narracyjn─ů, jak r├│wnie┼╝ mow─Ö tej  cz─Ö┼Ťci Ewangelii, kt├│r─ů mo┼╝emy nazwa─ç: Tajemnic─ů Kr├│lestwa Niebieskiego obejmowa┼éaby trzy rozdzia┼éy: jedenasty, dwunasty i trzynasty.

 Szczeg├│lnie za┼Ť ca┼éy rozdzia┼é trzynasty stanowi─ů pouczenia w formie przypowie┼Ťci, z kt├│rych pierwsza nosi nazw─Ö przypowie┼Ťci o siewcy, druga przypowie┼Ťci o chwa┼Ťcie, a trzecia – w┼éa┼Ťciwie z┼éo┼╝ona z dw├│ch obraz├│w – to przypowie┼Ť─ç o skarbie i perle. Ka┼╝da z tych przypowie┼Ťci posiada w┼éasne, podane przez samego Chrystusa wyja┼Ťnienie.[5]

kl. Maciej D─Öbog├│rski

MWSD we Wrocławiu



[1] Za „Wst─Öp do nowego Testamentu”  Ks. Ryszard Rubinkiewicz s.156.

[2] Za „Teologia Nowego Testamentu”  Joachim Glinka s.224.

[3] Za „Komentarz Praktyczny do Nowego Testamentu. Cz. I. s. 80.

 

[4] Za „Nowy Komentarz biblijny. Ewangelia wg. ┼Üw. Mateusza.” S.524-526.

[5] Za „Komentarz Praktyczny do Nowego Testamentu. Cz. I. s. 79.

 
Dzie│o Biblijne


© Copyright Słowo Biblijne 2006. All rights Reserved. Made in quaint.pl